विठ्ठल भेट.

विठ्ठल भेट.

 मी पूजाअर्चा वा कर्मकांडात फार कधी रमलो नाही,पण मी नास्तिकही नाही!परमेश्वर नावाची एक महाशक्ती अस्तित्वात आहे आणि आपल्या अस्तित्वाची चुणूक वरचेवर आपल्या जीवनात तो दाखवत असतो.आपल्याला तो भेटतही असतो असे मला विश्वासपूर्वक वाटते.

   आपण नक्की विचाराल मग तुला भेटला का कधी हा परमेश्वर? तर याचे उत्तर आहे-हो!

मला अनेकवेळा तो पांडुरंग भेटला आहे! कधी तो समोर आला आहे,तर कधी अदृश्यपणे माझ्या मागे समर्थपणे उभा राहून त्याने मार्ग दाखवला आहे.बहुतेक वेळा तो समोर येऊनही मी त्याला तसे ओळखले नाही, पण त्या त्या प्रसंगाचा जेंव्हा मी विचार करतो तेंव्हा जाणवते, ‘अरे मला तो नक्की भेटून गेला,मार्ग दाखवून गेला,मदत करून गेला,आनंद व समाधान देवून गेला,पण मला त्या क्षणी त्याला नाही ओळखता आले!

.......हो,......तो सावळा विठ्ठल मला अनेकदा भेटून गेला,....अजूनही भेटतो क्षणोक्षणी.....

....कधी तो दोन दिवसाचा उपाशी असताना भाकरीच्या रुपात येवून भूक भागवून गेला,आर्थिक अडचणीच्या वेळी उधारी-पाधारीची सोय करून गेला.पालनपोषण करायला आई,बहीण,भावंडे,विविध नातेवाईकांच्या रूपात भेटला.....

मला शिक्षण देवून स्वत:च्या पायावर उभे करण्यासाठी कर्मवीर विद्यालय परिंचे,मालोजीराजे विद्यालय लोणंद तसेच महात्मा गांधी कनिष्ठ महाविद्यालय नीरा या माझ्या शाळांच्या रूपाने भेटला,हायस्कूल स्कॉलरशिपरूपी मदत,कधी एखादे आदर्श विद्यार्थी सारखे बक्षीसही देउन गेला.

प्रसंगी आपल्या पगारातून माझी फी भरणाऱ्या पडवळ सरांच्या रूपाने,व जीव तोडून शिकवणाऱ्या अनेक शिक्षकांच्या रूपाने भेटला.

वेळोवेळी शहाणपण व हुशारी देवून चांगल्या वाईटातला फरक करू शकणाऱ्या विवेकरूपाने भेटला.

.....हो ......मला विठ्ठल नक्कीच भेटला!.......

कधी भाकरी होवून,नोकरी होवून,मित्र होवून,संधी होवून,अनुभव देवून या ना त्या रूपाने तो भेटतच असतो....

मी त्याला हात जोडो अथवा ना जोडो, त्याचा हात कायमच डोक्यावर ..आशीर्वाद देण्यासाठी!....

संकटसमयी तो दाखवतो मार्ग....संधी देवून सिद्ध करायला लावतो- कर्तुत्व......

मार्ग दाखवतो,कधी कधी परीक्षाही घेतो, हरायला लागलो तर..... आधारही देतो तो!.....

पावलापावलावर तो भेटतच रहातो .....मार्गदर्शन करत रहातो .....

आजूबाजूला त्याचे आस्तित्व आहे, या जबरदस्त विश्वासावर मी चालत रहातो....आत्मविश्वासाने.....

त्या अदृश्य भगवंताचा मी कायमच आहे कृतज्ञ!......

.....पहा आत्ताही तो आहे माझ्याबरोबर .....तुमच्या रूपाने !........

          ......प्रल्हाद दुधाळ.( २७/०७/२०१५ आषाढी एकादशी.)                         

पोपटमामा.

     पोपटमामा.

परवा खूप दिवसांनी गावाला गेलो होतो.थोडा निवांतपणा असला की मी गावाच्या या टोकापासून त्या टोकापर्यंत अगदी विनाकारण चक्कर मारतो.अगदी मारुतीच्या देवळापासून ते सरकारी दवाखाण्यापर्यंत हा फेरफटका असतो.मला आवडते असे करायला.रस्त्याने चालत असताना पावलोपावली बालपणीची एक एक आठवण येते,बालपणीच्या आठवणीत रमत गमत फिरणं खूपच आनंददायक असतं!

तर त्या दिवशीही असाच रमत गमत चाललो होतो.आजूबाजूला काही ओळखीचे तर काही अनोळखी चेहरे दिसत होते. आपल्याच गावात आता आपल्याला न ओळखणारे खुपजण आहेत हे प्रकर्षाने जाणवले.अचानक समोर एक ओळखीचा चेहरा दिसला.मला पहाताच त्याच्या चेहऱ्यावर दिलखुलास हास्य पसरले.आमच्या शाळेचा सेवानिवृत्त शिपाई होता तो!पांढरा मळकट पायजमा,फिक्कट निळा सदरा, डोक्यावर टोपी असा पेहराव! आम्ही त्याला पोपटमामा म्हणायचो.

“नमस्कार,कधी आलायस?”

“नमस्कार नमस्कार मामा,आजच आलोय, कसं चाललंय मामा?”

“ठीक आहे.आता रिटायर होवून पाच वर्षे झाली बघ.थोरल्याच लग्न केलं यंदा.धाकटासुध्दा लागलाय कामाला!” “तूझ कसं काय, ठीक ना?”

त्याने आपुलकीने विचारले.मी मात्र भूतकाळात अगदी शालेय जीवनात हरवलो ....

मी आठवीत हायस्कूलमधे प्रवेश घेतला होता.एकोणीसशे चौऱ्याहत्तर साल होते ते. तोपर्यंतचे शिक्षण जिल्हा परिषदेच्या शाळेत झालेलं त्यामुळे हायस्कूलचा खाकी पांढरा युनिफॉर्म व इनशर्ट हे सगळ अगदीच नवीन होत आमच्यासाठी! त्यात शाळेचे मुख्याध्यापक गायकवाड नावाचे सर होते ते खूपच कडक होते.सहा फूट उंच व धिप्पाड! लांब लांब मिशा व कानावर तसेच लांब लांब केस! हातात वेताची काठी घेवून हे सर सकाळी पावणेसातला हायस्कूलच्या गेटवर उभे राहायचे.सात वाजून अगदी एक मिनिट उशीर झाला तरी विद्यार्थ्यांना सर गेटच्या बाहेर उभे करायचे.साधारण सव्वा सात वाजेपर्यंत असे वीस पंचवीस विद्यार्थी तरी सापडायचे! मग हे सर त्यांना ओळीत उभे करून वेताच्या काठीने पायांवर फटके मारायचे. अगदी त्यांचे हात दुखेपर्यंत सपासप काठी मारत राहायचे! अगदी दररोज असा मार खाण्याचा कार्यक्रम असायचा शाळेचा शिपाई असलेल्या पोपटमामाला हे सगळे असह्य व्हायचे पण सरांसमोर बोलायची त्याचीच काय कुणाचीही हिंम्मत नव्हती. इत्तर शिक्षकानाही मुलांना असे गुरांसारखे मारणे आवडत नव्हते पण सांगायचे कसे,म्हणून तेही गप्प बसत.काही तरी करून मुलांना अशा दररोज पडणाऱ्या मारापासून वाचवायला हवे असे या पोपटमामाला अगदी मनापासून वाटत होते.मग त्याने या गोष्टीचा थोडा अभ्यास केला.बरीच मुले शाळेची घंटा वाजली की घरातून निघत अगदी धावत पळत शाळेत पोहचत,पण जे विद्यार्थी वेळेत पोहोचू शकत नसत ते नेमके सरांच्या तावडीत सापडायचे व भरपूर मार खायचे,जास्त करून थंडीच्या सिझनला जेंव्हा दिवस उशीरा उगवतो तेंव्हा अशा विद्यार्थ्यांची संख्या वाढते हे मामाच्या लक्षात आले .मग त्याने यावर एक उपाय शोधला.

सकाळी सातच्या शाळेची घंटा पावणेसातलाच वाजायला लागली. पावणे सात ते सात अशी पंधरा मिनिटे हे मामा घंटा वाजवत रहायला लागले.गावातील अगदी शेवटच्या आळीतली मुलेही बेल सुरू झाल्याबरोबर पळत निघाली तर सात वाजायच्या आत शाळेत पोहोचू लागली.याचे चांगले परिणाम दिसायला लागले. मार खाव्या लागणाऱ्या मुलांच्या संखेत लक्षणीय घट झाली.अर्थात यासाठी पोपटमामाचे सर्वानी कौतुकच केले.....

“ अरे कसला विचार चाललाय?” मामाच्या प्रश्नाने मी भानावर आलो. “काही नाही मामा!” मी हसलो.

“चल, शेतात जायचंय, भेटत जा,असाच आला की” ...मामाने माझा निरोप घेतला.

मी पुढे चालायला लागलो.बालपणीच्या आठवणीना उजाळा देत देत एक एक पाउल पडत होते.....

. ........प्रल्हाद दुधाळ.

     

एक सकाळ.....

एक सकाळ........ शायरीत चिंब ....’चपराक’ समुहात .....

  .............मंगळवार सात जुलै २०१५...

सकाळी उरकून ऑफिसला पळायची घाई.मधून मधून एक डोळा Whats App वर....

‘चपराक’ गृप वर कविता मालपाणी यांचा शायराना अपडेट ...

एक सुबह ऐसी भी हो ...

जहा आंख जिंदा रहने के लिये नही.

पर ...जिंदगी जिने के लिये खुले ...

यावर विनोद पंचभाई सरांचा “बहोत अच्छे!” चा दिलखुलास प्रतिसाद.सकाळची मरगळ कुठल्या कुठे पळाली .....!

प्रा.बी.एन.चौधरींचे वारीचे अभंग .....

जगण्याचे अभंग .

आशा व निराशा,सोबत चालती,

जीवाशी खेळीती,जन्मभर.

यश अपयश,नियतीच्या हाती,

कष्टाशी तू नाती,तोडू नको.

पाप आणि पुण्य,तुझ्याच रे हाती,

बाळग तू भीती,जगताना.

सत्याशी असत्य,रोज येथे खेटे,

सत्यालाच भेटे,विजयश्री.

जन्म आणि मृत्यू,कुणाला चुकला,

मानव धाकला,देवा पुढे.

सुख दु:ख फेरा,वाटतो टळावा,

सन्मार्ग धरावा,भ.ना.म्हणे.

  चौधरी सरांच्या भक्ती नामाने दिवसाची सुरुवात तर भन्नाट झाली.आता चहा नाष्टाही झाला होता. ऑफिसची तयारी करता करता परत मोबाईल हातात ...

 अरुण कमलापुरकर सरांची जगण्याच्या अभंगाना दिलखुलास दाद ....

“ज्ञानियाचा वा तुक्याचा ,

तोच भनाचा वंश आहे”

 आता रस्त्यावर ........ऑफिसच्या गाडीची वाट पहाता पहाता .....राखी येवलेंचा  अपडेट .....

सांसो का टूटना  आम बात है गालिब !जहा अपने बदल जाये ....मौत उसी को कहते है!

     त्यावर विजयश्री दिवटे व अरुण कमलापूरकर यांचा “सही” व “बहोत खूब”

त्यावर राखी येवले .....

चलो बिखरने देते है ...आज जिंदगी को ....संभालने की भी एक हद होती है!

.... वा!ss  .....आज online महफिल रंगणार असे दिसते! ऑफिसची गाडी आली, हातात मोबाईल समोर ठेवूनच बसलो ...

राखी येवलेंचा पुढचा अपडेट ......

घर म्हणजे दोघांच असतं

दोघांनी सावरायला लागतं

एक घोरत पडतं

दुसऱ्याला मात्र डब्यासाठी उठावं लागत.

त्यावर .......चौधरी सर ......

मौत से कहना की हम से नाराजगी खत्म कर ले ....

वो लोगही बदल गये ...जिनके लिये हम जिया करते थे.....

.......क्या बात है, ......या शायराना अंदाजाला online सदस्यांचा जोरदार प्रतिसाद ...

राखी येवले ......

बहुत कठीन है जहां मे सभी को खुश रखना,

कि लोग रब पे भी तो उंगलिया उठाते है!

त्यावर चौधरीजी .....

कुछ जख्म इन्सानके कभी नही भरते ....

बस इन्सान उसे छिपानेका  हुनर सिख जाता है!

आता समूह व्यवस्थ्यापक घनश्याम पाटील यांचा जोरदार सहभाग .....

तिने दिलेले घाव

कुणालाही दाखवायचे नसतात...

मग ते कितीही असोत

कधीही मोजायचे नसतात....

.......वा!..... आता महफिलीला अजूनच चार चांद लागणार असं दिसतंय!....

अरुण कमलापूरकरांचे म्हणणे .....

मुकाटपणे सोसायचे असतात,प्रतिघाव द्यायचे नसतात!.....

आणि मग घावांवरून सदस्यांची थोडी चेष्टा मस्करी!

आता मलाही  वाटायला लागलं......... उतरायलाच हवं या महाफिलीत ......

कशाला हवी घावांची बात

आपले ओठ आपलेच दात! 

 .........जमलं बहुतेक! ........

सर्वानी ‘वाssss ‘ म्हटलं!  एक दोन स्माईली सुध्दा! .... आता पुढे जायला हरकत नाही! .....

...गिनती कशास त्या घावांची?

यादी कशी वाचू त्या नावांची?

त्यावर घनश्यामजी ......

आपलाच माल अन आपलाच तराजू

कोणाला तोलून दावायचं?

खपला तर खपला,नायतर सांगा

कोणाला बोलून दावायचं?

..........खरंच......रोकडा सवाल!

...आता पुढे लिहू का? बघू  काय म्हणतायेत ....

काही घाव सोसण्यात मजा असते

स्फुंदता स्फुंदता हसण्यात मजा असते!

यावर पाटील साहेबांचा.... “वाह! क्या बात है! कबूल!!” आता मजा वाढायला लागली......

..आता विनोद पंचभाई महफिलीत ....

अब तहजीब कहां

रह गयी जमाने मे!

शहर मी पाठशालासे जादा

मधुशालाए जो है!!

......यावर ....राखी येवले ....

बिकती है ना खुशी

कही ..ना कही गम बिकता है!

“लोग गलतफहमी में है ...कि शायद

कही मरहम बिकता है ...!!        

............... सदस्यांचे वाहss वाह....

.....आता माझ, चुकतमाकत हिंदी   .....

वह मधुशाला

वह महाफिले रही कहां

अब रास्ते पर ही

ठेले लगते है!

माझी गाडी आता ऑफिस च्या गेटवर आली आहे.आता शायरी सोडून दिवसभर रुटीन आयुष्य!.

तरीही ...

शेरो शायरी ने मजा फार आली

ट्राफिक मधून गाडी पार झाली!

    तरी पुढचे दोन शेर वाचलेच ...... ........सरिता कमळापूरकर यांचा ....

जे घाव सोशीले ते होते जरी फुलांचे

संवेदना उण्या का तो भार पेलण्याला

ते सूर भैरवीचे नव्हते कधी वियोगी

नयनात पूर तरी का आतुर सांडण्याला

.........नंतर.... बी एन चौधरी सर, .....

वो करीब ही न आये तो इजहार क्या करते!

खुद बने निशाणा तो शिकार क्या करते!

मार गये पर खुली रखी आंखे अपनी!

इससे जादा इंतजार क्या करते!

........आणि शेवटी विनोदजींचा सिक्सर .....

उस चांद को गुरुर है की ,उसके पास नूर है.....

तो हमे भी गुरुर है, क्योंकी

हमारे पास एडमीन जैसा कोहिनूर है!.......

वा काय महफिल जमलीय!........पण आता काम सुरू करायलाच हवे ....

“आण रे बाबा त्या फायली!” ....ही ऑफिसमधील कामांची महफिल सुध्दा जमवायला हवीच की .....

............ आयुष्याची महफिल सजवण्यासाठी.....!!!

     ........प्रल्हाद दुधाळ.(९४२३०१२०२०)

इच्छामरण -गरज की धोक्याला आमंत्रण.

‘इच्छामरण’-गरज की धोक्याला आमंत्रण.
         रस्त्याने चाललो होतो. गर्दी दिसली म्हणून डोकावले.एक वृध्द गृहस्थ रस्त्यात बेशुध्द होऊन पडले होते.काही लोक म्हणत होते की, त्या गृहस्थाने मुद्दाम  रस्त्यावर स्वत:ला झोकून देवून आत्महत्या करण्याचा प्रयत्न केला होता!लोकानी प्राथमिक उपचार केल्यावर ते शुध्दीवर आले,पण ते साधारण नव्वदीचे आजोबा "मला मरू द्या, कशाला वाचवले?" “मला मरायचे आहे.” असं सारखं सारखं बडबडत होते.खोलात जावून थोडी चौकशी केल्यावर समजले की शेजारच्या इमारतीत ते एकटेच रहात होते.त्यांची दोन्ही मुले याच शहरात दुसरीकडे रहातात पण त्याच्याकडे लक्ष देत नाहीत.वृध्दापकाळ व मधूमेहाच्या आजाराने ते त्रस्त झाले आहेत व त्यांना आता असे परावलंबी जगणे नको आहे.आता तरी मृत्यू यावा असे त्याना मनापासून वाटते! यापूर्वीही त्यांनी आत्महत्येचे अयशस्वी प्रयत्न केले होते!

            माझ्या एका  कॉलेज जीवनातल्या मित्राची  वृध्द आई आजारी आहे असे समजले.खुप वर्षांत संपर्क नसलेल्या या मित्राच्या घरी मी या निमित्ताने गेलो.घरात प्रवेश केल्याबरोबर एक औषधांचा वा तत्सम प्रकारचा  उग्र वास आला.घरात असाध्य आजार असलेला रुग्ण आहे,हे घराच्या एकंदरीत अवस्थे वरून तत्काळ लक्षात येत होते! त्या तीन खोल्यांच्या घरातील एका खोलीत त्याच्या आईचे अंथरूण घातले होते.या घरात माझा मित्र व त्याचा भाऊ असे दोघांचे कुटूंब असे सहाजण रहात होते.आईला तीन वर्षापुर्वी अर्धांगवायू होवून ती अंथरूणाला खिळून होती.सर्व औषधी उपचार करून झाले होते. पाण्यासारखा पैसा खर्च झाला होता.कर्ज वाढले होते.सर्वजण आईच सगळ मायेने करत होते पण आईला जगण्याची इच्छाच राहीली नव्हती!

           वरील दोन्ही प्रसंगात पेशंट असलेल्या व्यक्ती वयाने वृध्द व आजाराने त्रस्त आहेत. त्यांना जगायची इच्छाच राहिलेली नाही! वार्धक्यामुळे आलेलं परावलंबत्व व बरे न होणारे आजार.अपघातामुळे कायमचे कोमात गेलेले रुग्ण अशा केसेस पाहिल्यानंतर जिवंतपणी मानवी देहाचे होणारे हाल बघवत नाहीत जर अशा रुग्णांच्या जीवनात चांगले काही घडण्याची शक्यताच नाही तर मरण येवून त्यांची यातनांमधून मुक्तता व्हावी असे विचार कुणाच्याही मनात येणे साहजिक आहे.यासाठी इच्छामरण/दयामरण मिळण्याचा हक्क माणसाला असावा असे प्रकर्षाने वाटते!

      इच्छामरण/दयामरण असावे की नसावे यावर टोकाच्या विरोधाची मते समाजात पहायला मिळतात. एक ग्रीक शब्द ‘युदेन्शिया’ याचा मराठी प्रतिशब्द इच्छामरण,असा रूढ झाला!खरे तर त्यासाठी ‘दयामरण’ हा योग्य शब्द आहे,पण ‘युदेन्शिया’ याचा चपखल प्रतिशब्द म्हणजे ‘चांगले मरण’! प्रत्येक व्यक्तीला आपल्याला मरण येणारच असेल तर ते ‘चांगले मरण’ यावे असे वाटते! आता ‘चांगले मरण’ म्हणजे कसे? तर आपल्या शरीराची कुठलीही विटंबना न होता कुठल्याही वेदनेशिवाय जेंव्हा हवे असेल तेंव्हा येणारे मरण! जसा सन्मानाने जगण्याचा हक्क दिलेला आहे,तसाच सन्मानाने मरण्याचा हक्कही असावा म्हणून भारतात कायद्याची लढाई लढली जात आहे.

      मुबईत के.ई.एम. रुग्णालयातील नर्स अरुणा शानबाग हिला इच्छामरण द्यावे,अशी मागणी अनेक वर्षांपासून होत आहे.रुग्णालयातील एका कर्मचाऱ्याने २७ नोव्हे.१९७३ रोजी अरूणावर बलात्कार केला होता. तेंव्हापासून त्या  कोमात आहेत.अरुणाचे हाल पाहवत नसल्याने व त्या शुद्धीवर येण्याची मुळीच शक्यता नसल्याने त्यांची मैत्रीण पिंकी विराणी यांनी अरुणाला इच्छामरण द्यावे अशी याचिका दाखल केली,पण न्यायालयाने ७ मार्च २०११ ला ही याचिका फेटाळली! इच्छा मरणाचा कायदा व्हावा म्हणून काही लोक मागणी करत आहेत.पण अशा कायद्याचा गैरवापर होउ शकतो या कारणास्तव असा कायदा येऊ शकलेला
नाही.तज्ञ म्हणतात की जर इच्छामरण कायदेशीर करायचे झाले तर त्यांचा गैरवापर होवू नये यासाठी तरतूद करावी लागेल. अशी तरतूद असूनही जर त्यांचा भंग झाला तर गुन्हा दाखल होण्याची व त्यासाठीच्या शिक्षेची , तरतूद करावी लागू शकते.त्यामुळे मूळ प्रश्न सुटण्याऐवजी नवी यंत्रणा उभी करणे व त्याची अंमलबजावणी करणे हा मोठा प्रश्न उभा राहू शकतो.अशा विषयाबाबतीत कायदा करणे आवश्यक असल्याचे मत भारतीय विधी आयोगानेही व्यक्त केले होते.हा विधी आयोग सरकारला विविध प्रश्नांवर उपाय सुचवणे,कायद्याचे मसुदे तयार करणे अशी कामे करतो.जर विधी आयोग अहवालात जर सुयोग्य निर्णय घेतला गेला तर अशा प्रकरणात आत्महत्येचा प्रयत्न करण्यास मदत करणे किंवा दंड विधानातील इत्तर गुन्हे दाखल होणार नाहीत अन्यथा इच्छामरणाचे प्रकरण असले तरी आजूबाजूच्या सर्वाना(संबंधीत नातेवाईक,वैद्यकीय अधिकारी ई.) कायदेशीर बाबींचा त्रास होवू शकतो!

    अरुणाच्या केसमध्ये दाखल झालेल्या नव्या अर्जावर विचार करताना सुप्रीम कोर्टाच्या असे लक्षात आले की आधी दिलेल्या निर्णयात काही त्रुटी व विसंगती आहेत म्हणून अश्या केसमध्ये निर्णय घेताना उपयोगी पडतील अशी सुधारित मार्गदर्शक तत्वे ठरवण्यासाठी पाच न्यायाधीशांची एक समिती नेमली आहे.ही मार्गदर्शक तत्वे यथावकाश येतीलच पण तोपर्यंत इच्छामरण या विषयावर समाजात दोन्ही बाजूनी मते प्रदर्शित होतच रहाणार आहेत!

   ‘इच्छामरण असावे’ असे मत असलेली  व त्यावर भाष्य करणारी काही प्रातिनिधिक मते –

‘आपल्याकडे मृत्यू विषयी प्रचंड भय आहे.पण मरणातही सन्मान हवा.मरणासन्न अवस्थेत जेंव्हा रुग्ण असतो तेंव्हा इच्छामरणाचा विचार झाला पाहिजे.जसे मृत्युपत्र केले जाते तसेच वैद्यकीय इच्छापत्र करणे गरजेचे आहे.’ असे इच्छा मरणाच्या हक्कासाठी अनेक वर्षे कार्यरत असलेल्या विद्या बाळ म्हणतात. आय.सी.यु मध्ये काम करताना अनेक मृत्यू जवळून पहाणारे डॉ.शिरीष प्रयाग हे सुध्दा इच्छामरणाचे समर्थन करतात.’’औषधांना प्रतिसाद मिळण्याची एक ठराविक मर्यादा असते.त्या मर्यादेपुढे पेशंटमध्ये सुधारणा होणार नाही हे सर्वाना दिसत असते.अशा वेळी पेशंटला सुखाचे मरण मिळावे.”असे ते म्हणतात.

   ‘इच्छामरण’ हा विषयच मुळात गुंतागुंतीचा आहे.रुग्णाने केलेली मरणाची इच्छा ही खरी कशी मानायची? ही एक समस्या आहे.याशिवाय,कोणी आपल्या इच्छेने मरण पत्करले की त्याला ते तसे करायला भाग पाडले गेले? याची पडताळणी करणे हे सुध्दा सोपे नाही! एखादे प्रकरण ‘आत्महत्या’ आहे का ‘इच्छामरण’ हे ठरवणे अवघड आहे.त्यामुळे जरी रुग्णाची यातनांमधून सुटका व्हावी असे वाटले तरी इच्छामरणाच्या इच्छेची  पडताळणी व अंमलबजावणी करण्यासाठी योग्य ती पारदर्शकता राखणारा व सर्व बाजूंनी विचार करून केलेला कायदा होणे आवश्यक आहे. अन्यथा, ‘इच्छामरण’ हे अनेक धोक्यांना आमंत्रण होवू शकते!आजच्या समाजात असलेल्या अपप्रवृत्तींच्या लोकांच्या हातात जर अर्धवट विचार करून केलेल्या इच्छामरणाच्या कायद्याचे कोलीत मिळाले तर तो समाजासाठी अनर्थ होईल व वयक्तिक सूड उगवायला याचा दुरुपयोग होईल! निकोप सामाजिक स्वास्थ्यासाठी हे योग्य नाही!

 जोपर्यंत योग्य पर्याय अस्तित्वात येत नाही तोपर्यंत आपण या बाबतीत फक्त प्रार्थनाच करू शकतो!

                 “असे वरदान दे प्रभो ज्यायोगे,व्हावी मुक्तता मृतवत देहांची,

                  आहेत भोगत अगणित यातना,केवळ धुगधुग चालू हृदयांची!

                      किंबहुना

                  जीवन असूदे वेदनाविहीन,आणि मरणही दे वेदनाविहीन!”

......................................................................(रेणुका आर्ट या समुहाच्या लेख स्पर्धेसाठी लिहिलेला लेख .दरम्यानच्या काळात अरुणा शानभाग यांचा मृत्यू झाला आहे.

 ...... प्रल्हाद कोंडीबा दुधाळ.9423012020.

आशा निराशा

आशा निराशा

       अस म्हणतात की माणूस आशेवर जगत असतो.आजचा दिवस जरी कसाही असला तरी उद्या उगवणारा दिवस आजच्यापेक्षा निश्चितच बरा असणार आहे असा विचार करत माणूस आपली मार्गक्रमणा करत असतो. माणसाच्या आयुष्यभर हा आशा आणि निराशेचा खेळ अखंड चालू असतो.मनासारखे घडले नाही तर निराशा दाटून येणे साहजिक आहे,पण जे काही निराशाजनक घडले आहे ते कायमसाठी नसते हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.अपयश ही यशाची पहिली पायरी असते असेही आपण सुविचार म्हणून वाचत असतो पण प्रत्यक्ष जीवनात जेंव्हा एखादी अपयशाची वा अपेक्षाभंगाची चव चाखायला लागते तेंव्हां मात्र माणूस मानसिकदृष्ट्या कोलमडताना दिसतो! काय कारण असेल यामागे?

       माझ्या मते याला कारण आहेत यश आणि अपयशा बद्द्लची माणसाची घट्ट गृहीतके! आपणास  फक्त यशच मिळणार आहे,किंवा माझ्या आयुष्यात काही प्रतिकूल घडूच शकत नाही. असा बाळगलेला अनाठायी  दुराभिमान माणसाला अशी गृहीतके मांडायला कारणीभूत ठरवत आहे! प्रत्येक ठिकाणी फक्त यशच मिळणार आहे गृहीत धरणे अतिशय चुकीचे आहे! हे समजून घ्यायला हवे की,माणसाच्या हातात फक्त प्रयत्न करणे आहे.प्रामाणिकपणे केलेले प्रयत्न यशापर्यंत घेऊन जाऊ शकतात हे जरी खर असलं तरी प्रयत्न हा फक्त अनेक घटकांपैकी एक आवश्यक घटक आहे.हे सुध्दा तितकेच खरे आहे की यश वा अपयश हे परिस्थितीजन्य सुध्दा आहे, हे आपण बऱ्याचदा विसरून गेलेले असतो. उदाहरणच द्यायचे झाले तर नोकरीच्या मुलाखतीचे देता येईल.नोकरीच्या मुलाखतीसाठी तुम्ही अगदी जीव तोडून प्रामाणिकपणे प्रयत्न केले आहेत.मुलाखत अपेक्षेपेक्षाही चांगली झाली आहे.पण नोकरी मिळणे अथवा न मिळणे हे सर्वस्वी त्या त्या वेळच्या परिस्थिती वर अवलंबून आहे! कसे ते पहा.

  ही नोकरी तुम्हाला मिळणार की नाही हे खालील बाबींवर अवलंबून असू शकते असे मला वाटते –

                     1.तुमचे व्यक्तीमत्व व अवगत असलेली कौशल्ये त्या नोकरीसाठी योग्य आहेत का?

            २.उपलब्ध नोकऱ्यांची संख्या व मुलाखतीसाठी आलेल्या उमेदवारांची संख्या किती आहे.

            ३.तुम्ही मुलाखती दरम्यान दाखवलेले तांत्रिक व इत्तर आवश्यक असलेले कौशल्य.

            ४.नोकरीसाठी असलेली स्पर्धात्मक परिस्थिती व या स्पर्धेत तुम्ही मिळवलेले स्थान

            ५. इत्तर अपरिहार्य परिस्थिती ज्यात कुणीही हस्तक्षेप करू शकत नाही. इत्यादी .

    वरीलपैकी एक जरी बाब तुम्हाला प्रतिकूल असेल तरी तुम्हाला असलेली संधी चुकू शकते!आता वरील बाबींपैकी तुमच्या हातात असलेल्या बाबी किती आहेत?यावर विचार करून बघा.तुम्ही केलेले प्रयत्न जरी कितीही प्रामाणिक असले तुम्हाला जरी नोकरी मिळण्याची खात्री असली आणि दुर्दैवाने अशा ठिकाणी यश मिळाले नाही म्हणून तुम्ही निराश होणे सर्वस्वी चुकीचे आहे,कारण बऱ्याच बाबी तुमच्या हातात नव्हत्याच! असे प्रत्येक ठिकाणी असेलच असेही नाही.योग्य संधी समोर येईपर्यंत जिद्दीने प्रयत्न करत रहावेच लागेल.आणि अशी संधी मिळतेच!थोडा धीर धरायची तयारी मात्र हवी.केवळ अपयश येते म्हणून निराश होऊन प्रयत्नच करायचे सोडून देणे म्हणजे वास्तव नाकारणे आहे.प्रत्यक्षात असेही असू शकते की तुम्ही प्रयत्न करत असलेल्या नोकरीसाठी तुमचे कौशल्य कमी पडते आहे,उपलब्ध जागा आणि त्यासाठी असलेल्या स्पर्धेत तुमच्यापेक्षा कुशल लोक उपलब्ध होते.तुम्हाला अजून कौशल्य संपादन करणे आवश्यक आहे.अथवा तुमचा नैसर्गिक ओढाच अशा नोकरीसाठी योग्य नसावा.याचाच अर्थ असाही होतो की तुम्ही स्वत:ला पुरेसं ओळखतच नाही!येथे निराश होण्यापेक्षा आपल्यातल्या उपजत शक्ती व उणीवांचा मागोवा घेणे आवश्यक आहे.नव्याने स्वत:ची ओळख करून घ्यायला हवी.सत्याचा स्वीकार करायला हवा. आपली बलस्थाने व उणीवांचा पुन्हा एकदा अभ्यास करणे आवश्यक आहे.ऊणीवा दूर करून योग्य त्या संधीसाठी नव्याने सज्ज व्हायला हवे!

     फक्त नोकरीच्या बाबतीतच नाही तर वयक्तिक आयुष्यात आपण जी धेय्य ठेवतो,ज्या अपेक्षा

बाळगतो,जी स्वप्ने पहातो ती वास्तवाला धरून आहेत का? यावर शांतपणे विचार करायला हवा.आपली बाळगलेली स्वप्ने वास्तवात उतरण्यासाठी आवश्यक असलेली परिस्थिती अनुकूल आहे का,आणि जर ती परिस्थिती प्रतिकूल असेल तर निराश न होता त्या प्रतिकूलतेवर मात करून यश संपादन करण्याइतपत जिद्द व मानसिक तयारी आहे का? अपेक्षित यश संपादन करताना आशा निराशेचे जे क्षण समोर येतील ते समर्थपणे आपण हाताळू शकतो का?यावर गंभीरपणे विचार करायला हवा.आणि एकदा का या सर्व गोष्टींचा विचार केलेला असेल तर अपयश आले तरी त्यांचा स्वीकार केला जाईल व नैराश्य येण्याचा प्रश्नच उद्भवणार नाही! कारण येथे यशाबरोबरच अपयश सुध्दा गृहीत धरलेले असते.मग होते काय की अपयश आले तरी थोडे वाईट जरी वाटले तरी आपले प्रयत्न कमी पडले असतील याची वास्तव जाणीवही असेल! त्या वेळच्या परिस्थितीचे विश्लेषण केले जाईल आणि जीवनात यशस्वी होण्यासाठी अजून जिद्दीने प्रयत्न करण्याची प्रेरणा आपोआपच मिळत राहील.तसेच आशा निराशेची दोलायमान परिस्थिती हाताळण्याचे कौशल्यही अंगी आलेले असेल.   

     वरील विवेचनावरून एवढे तर निश्चित आहे की माणसाने जीवनात एवढ्या तेव्हढ्या गोष्टींवरून

निराश न होता वा नशिबाला दोष देत न बसता आशावादी दृष्टिकोनातून जीवनाकडे पहाणे गरजेचे आहे.हे वास्तव स्वीकारायला हवे की प्रत्येकाच्या जीवनात असे चढउतार येतच असतात म्हणून निराश न होता सकारात्मक विचार मनात ठेऊन,”हे दिवस सुध्दा जातील व चांगले दिवस येणार आहेत!” असा विचार करत वाटचाल करायला हवी.ही सकारात्मकताच पुढे यशाचे रूप घेऊन येईल म्हणूनच माणसाने आशा सोडू नये! आपण निराश झालो तर आपल्या हातून कुठलही चांगल काम होणार नाही.पण जर आपण आशावादी राहिलो तर निश्चितपणे एक दिवस आपले काम चांगल्या प्रकारे होतं राहील.निराश होऊन निष्क्रिय होण्यापेक्षा एक अनुभव मिळाला असा दृष्टीकोन ठेऊन उलट उत्साहानं व विचारपूर्वक काम करण्याची सवय आपण लावून घेतली तर निराशा हा शब्द आपल्या शब्दकोषातून कायमचा निघून जाईल! एका आशेच्या किरणांमधूनही आपल्या जीवनात यशाचा आनंदाचा प्रकाश भरू शकतो.म्हणूनच नेहमी आशावादी रहाणे आवश्यक आहे, आपल्या सुंदर यशस्वी व आनंदी जीवनासाठी आशावाद आणि सकारात्मक विचारसरणी अत्यंत आवश्यक आहे असे मला वाटते!

   काय वाटतंय या बाबतीत आपल्याला?

                                    .....प्रल्हाद दुधाळ.

                                    Pralhaaddudhal.blogspot.com.

          

फेसबुक व व्यक्तीमत्व विकास

फेसबुक व व्यक्तीमत्व विकास
फेसबुक या सोशल नेटवर्क ने आज आपल्या आयुष्यात महत्वाचे स्थान मिळवले आहे.मी फेसबुक वर आलो ते एका वेगळ्याच कारणासाठी! माझा मुलगा इंजिनरिंगला शिकत होता आणि त्याचे  बरेच मित्र fb वर असल्याचे तो सांगत असे .मी त्याच्याकडुन fb बद्द्ल माहीती घेतली व माझेही अकाउंट सुरू केले अर्थातच पहिली फ्रेंड रिक्वेस्ट मुलालाच पाठवली.झाले काय की fbमुळे मला बसल्या जागेवर  आपल्या मुलाचे मित्र कोण आहेत, मैत्रीणी कोण आहेत, त्यांच्यात कोणत्या प्रकारची चर्चा होते इ इ माहीती मिळू लागली.हळू हळू मला माझे काही जुणे  मित्रही  fb वर भेटले. काही कविता मी पोस्ट केल्या त्यावर अनेक ओळखीच्या तसेच अनोळखी  मित्रांच्या likes वा कोमेंट मिळत असत.यामुळे एक लक्षात आले  की आपण जे काही बरे वाईट लिहितो ते  लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचे एक प्रभावी साधन fb च्या रुपाने उपलब्ध झाले आहे! व या सोशल  नेटवर्क चा या योग्य कारणाकरता वापर करण्याचा संकल्प केला.अनेक साहित्यिक गृप्स चा मेम्बर झालो. एका क्लिक वर  लिहिलेल्या कविता वा लेख  लोकांपर्यंत पोहोचू लागल्या त्यावरच्या प्रतिक्रिया मिळू लागल्या त्यामुळे अर्थातच लिहिण्यातले सातत्य वाढले .लिखाणातली सफाई वाढली अजुन खुप काही साध्य करता येईल असा आत्मविश्वास वाढतो आहे. अनेक साहित्यिक,  नाट्य कलाकार, चित्रकार, गायक,वेगवेगळ्या क्षेत्रातले मान्यवर, उद्योगपती,राजकारणी लोक इत्यादि  फेसबुक मित्र म्हणुन लाभल्यामुळे  त्या त्या क्षेत्रातले अनुभव शेअर होतात ते मन लावुन वाचले जातात .यातुन आपले व्यक्तीमत्व  समृध्द होत आहे. या बरोबरच फेसबुक च्या माध्यमातुन  एखाद्याप्रती मनात असलेल्या भावना अगदी हव्या त्या स्वरूपात त्या व्यक्ती पर्यंत पोहोचवणे अगदीच सोपे झाले.शुभ प्रसंगी शुभेच्छा देणे.प्रसंगी सांत्वन करणे .कौतुक करणे सहज शक्य होत आहे . व्यक्त होण कधी नव्हे तेव्हढ सोप्प झालय.
  अर्थात प्रत्येक गोष्टीचे जसे काही फायदे असतात तसेच काही दुष्परिणामही असणारच! कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेकी वापर केला तर तो व्यक्तीमत्वाला मारकसुध्दा होवू शकतो, हे दुधारी शस्र आहे याची जाणीव तर नक्कीच असायला हवी.योग्य कारणासाठी ,योग्य प्रमाणात जर वापर केला फेसबुक व्यक्तीमत्व विकासात महत्वाची भुमिका बजावू शकते हे नक्की !
......प्रल्हाद दुधाळ .पुणे .(9423012020)

गरीब.

एकदा एका गर्भश्रीमंत माणसाने आपल्या शाळेत शिकणार्या मुलाला गरीबी  म्हणजे काय असते  ते दाखवायचे ठरवले.त्यासाठी तो त्याला घेवुन गरीब लोक रहात असलेल्या वेगवेगळ्या वस्त्यामधे दिवसभर अगदी अंधार होइपर्यंत  फिरला.संध्याकाळी घरी परत आल्यावर त्या गृहस्थ्याने आज दिवसभर जे काही  पाहिलेस ते तुझ्या शब्दांत लिहुन काढ असे मुलाला सांगीतले.मुलाने दिवसभर जे निरिक्षण केले होते ते वहीत लिहुन काढले ....
"आज मला माझ्या पप्पानी वेगळे जग दाखवले.मला दिसले की ...
1.आम्ही एक कुत्रा पाळला आहे पण या लोकांकडे अनेक कुत्री मांजरे शेळ्या गायी म्हशी अशी जनावरे आहेत.मोकळ्या हवेत मुक्तपणे ते प्राणी फिरत होते.
2.आमच्या घरी स्विमिंग पूल आहे पण तिकडे तर अख्खी नदी आहे.
3.आमच्या घरी रात्री दिव्यांचा झगमगाट असतो पण तिकडची माणसे मस्त चंद्रप्रकाशात रहातात.ग्रह व तारे वर मस्त चमचम करत असतात.
4.आम्ही फ्रिजमधील फळे व भाजिपाला खातो तिकडे डायरेक्ट झाडावर व शेतातुन या गोष्टी मिळत होत्या.
5.आम्ही खुप छोट्या घरात रहातो त्यांची छोटी घरे मोठ्या मोठ्या शेतावर  बांधलेली होती .
6.आमच्या घरी प्रत्येकाला वेगळी खोली आहे तिकडे सगळेजण एकाच घरात एकाच खोलीत राहुन धमाल करत होते.
7.मी पी सी वर गेम खेळतो पण तिकडची मुले जीवंत मित्रांबरोबर मस्त खेळत होती.
8.आमच्या घरी अन्न एकतर बाहेरून विकत आणतात किंवा कुणा नोकराने तयार केलेले अन्न आम्ही खातो पण तिकडे तर माणसे स्वयंपाक स्वत: करतात.
9.माझ्या मम्मी व पप्पाना माझ्यासाठी अजिबात वेळ देता येत नाही पण तिकडे सगळेजण कायम बरोबरच असतात.
10.पप्पा कायम म्हणत असतात की खुप पैसा असला की सुख आणि आनंद आपोआप मिळतात पण मग तिकडचे लोक तर आधीच आनंदी व सुखी दिसले.बहुतेक यामुळेच ते पैशामागे धावत नसावेत!
थॅंक्यु पप्पा, आज मला तुमच्यामुळे  समजले की तिकडचे लोक किती श्रीमंत आहेत आणि आम्ही किती गरीब आहोत!"
.......प्रल्हाद दुधाळ  pralhaddudhal.blogspot.com
   ( एका इंग्रजी बोध कथेचे मी केलेले स्वैर भाषांतर.)